GACS checklist voor eigenaren

Deze GACS checklist helpt een eigenaar om in acht stappen vast te stellen of een GACS verplicht is en wat er nog ontbreekt. Een GACS is een gebouwautomatiserings- en controlesysteem. In Nederland geldt de plicht volgens RVO sinds 1 januari 2026 voor bestaande utiliteitsgebouwen met meer dan 290 kW en vanaf 1 januari 2030 voor meer dan 70 kW.

Voor wie is deze GACS checklist bedoeld?

De plicht ligt bij de eigenaar van het gebouw en niet bij de huurder (RVO). Een huurder kan de checklist gebruiken om de verhuurder gerichte vragen te stellen. De GACS checklist is bedoeld voor bestaande utiliteitsgebouwen, dus gebouwen zonder woonfunctie. Voor nieuwbouw met een vergunning na 29 mei 2026 gelden hogere klassen (IPLO).

Stap voor stap door de GACS checklist

1. 1
   Zoek het nominale vermogen per systeem Kijk op het typeplaatje of in de documentatie van elk systeem dat verwarmt of koelt. Bij warmtepompen gaat het om het nominale vermogen volgens EN 14511-4 (RVO en IPLO). Het gaat om het vermogen in kW. De vloeroppervlakte beslist niet.
2. 2
   Tel het vermogen op Tel de systemen op die ruimten verwarmen of koelen waar mensen verblijven. IPLO telt verwarming en koeling niet bij elkaar op. Parallelle systemen in een volgorderegeling tellen als één installatie. Een airco die ook verwarmt, telt met zijn verwarmingsvermogen mee bij de hoofdverwarming. Ruimten zonder mensen en ruimten onder 15 °C laat u weg.
3. 3
   Controleer de woonfunctie Gebouwen waar ook woningen in zitten, zijn volgens RVO en IPLO uitgezonderd. Dat geldt ook voor een vakantiewoning die volledig als zelfstandige logiesfunctie buiten een logiesgebouw wordt gebruikt. Controleer ook of het gebouw voor personen wordt verwarmd of gekoeld.
4. 4
   Vergelijk met de grenzen Meer dan 290 kW: de plicht geldt nu. Meer dan 70 kW: de plicht geldt vanaf 1 januari 2030. De bronnen zijn niet eenduidig over de grens zelf, want een IPLO-overzichtspagina schrijft "290 kW of meer". Zit u precies op de grens, vraag het dan na bij uw gemeente.
5. 5
   Beoordeel wat er nu is Maak een lijst van uw gebouwbeheersysteem, energieregistratie en regelingen. De RVO-checklist technische eisen GACS is een verkorte toets of een systeem waarschijnlijk voldoet. Een volledige toets vraagt een uitgebreide analyse, bijvoorbeeld door een gespecialiseerde installateur.
6. 6
   Noteer de vereiste functies Het systeem moet het energiegebruik continu meten, vastleggen en analyseren en bijsturen. Het moet efficiëntieverlies opsporen en met aangesloten systemen communiceren. IPLO voegt monitoring van de binnenluchtkwaliteit toe. Bestaande gebouwen hebben bij de meeste functies minimaal klasse C nodig volgens NEN-EN-ISO 52120-1, en energieanalyse minimaal klasse B.
7. 7
   Plan het werk Zet per ontbrekende functie een maatregel, een verantwoordelijke en een datum in een plan. RVO schrijft dat u een verbeterplan moet opstellen als het systeem nog niet volledig voldoet. Neem een eventuele grens van 70 kW in 2030 alvast mee.
8. 8
   Leg alles vast Bewaar de vermogensberekening, de ingevulde checklist, opgaven van leveranciers of installateurs en het verbeterplan. RVO schrijft dat de toezichthouder de checklist gebruikt als er geen opgave van een leverancier of vaststelling door een installateur is. Een inspecteur kan het rapport met u doornemen.

Welke klassen horen bij de functies?

De norm NEN-EN-ISO 52120-1 deelt functies in vier klassen in, A tot en met D. Volgens IPLO moeten de meeste functies bij bestaande gebouwen klasse C halen en energieanalyse klasse B. Voor zonwering mag klasse D als die niet automatisch bedienbaar is. Voor ventilatie volstaat tijdsturing van de centrale unit als er geen luchtkleppen per ruimte zijn. Functies die om veiligheid of gezondheid continu beschikbaar moeten zijn, hoeven klasse C niet te halen. Dat zijn bijvoorbeeld operatiekamers, laboratoria en werkplaatsen.

Wanneer vraagt u een specialist?

De checklist van RVO kunt u zelf gebruiken als u technisch onderlegd bent, anders kunt u een externe specialist inschakelen. Dat is vooral zinvol als het vermogen niet duidelijk is, bijvoorbeeld bij een gebouw met meerdere eigenaren. IPLO schrijft dat installaties van aparte eigenaren per installatie worden beoordeeld en niet worden opgeteld. Een gedeelde installatie zonder fysieke scheiding van de opwekking telt als één systeem.

Is een deel van het gebouw een datacenter, dan is een afgesloten serverruimte die alleen voor onderhoud wordt betreden uitgezonderd. Bedient één klimaatsysteem zowel kantoor als serverruimte, dan verdeelt u het vermogen naar verhouding (RVO).

Wat laat de GACS checklist nog open?

De checklist toetst functies, niet het gebruik. IPLO schrijft dat de verplichting gaat over het aanwezig zijn van de functies en niet over hoe u ze in de praktijk gebruikt. Het ministerie van Volkshuisvesting meldt bovendien dat de eisen sinds 29 mei 2026 specifieker zijn, met monitoring en regeling van het binnenklimaat en automatische verlichtingsregeling. De volledige technische lijst staat in de Omgevingsregeling. Controleer die tekst voor uw gebouw.

De RVO-pagina noemt het binnenklimaat niet in haar lijst van functies. IPLO en het ministerie doen dat wel. Neem het binnenklimaat daarom op in uw checklist. Een kW-check doet u met de GACS-checker. Uitleg over de plicht zelf staat in het artikel over de GACS verplichting.

Nomestic helpt bij naleving met monitoring van het binnenklimaat per ruimte, analyse en volledig automatische ventilatieregeling, met of zonder gebouwbeheersysteem en zonder de HVAC te vervangen. Meer staat op de pagina over gebouwautomatisering met ClimateIQ.