GACS verplichting: 290 kW en 70 kW, wie moet wat

De GACS verplichting geldt in Nederland voor eigenaren van bestaande utiliteitsgebouwen met een verwarmings- of airconditioningsysteem van meer dan 290 kW. Volgens RVO geldt dat sinds 1 januari 2026. Vanaf 1 januari 2030 zakt de grens naar meer dan 70 kW. Gemeenten houden toezicht. Een GACS is een gebouwautomatiserings- en controlesysteem.

Wie valt onder de GACS verplichting?

Volgens IPLO moeten alle volgende punten kloppen:

• Het is een gebouw: een overdekte ruimte die voor mensen toegankelijk is en geheel of gedeeltelijk door wanden is omsloten.
• Het gebouw is bestemd om voor personen te worden verwarmd of gekoeld. Technische ruimten of opslagloodsen die alleen af en toe worden betreden vallen er meestal niet onder.
• Het gebouw heeft geen woonfunctie. Gebouwen met ook woningen zijn uitgezonderd.
• Het is geen vakantiewoning die volledig als zelfstandige logiesfunctie buiten een logiesgebouw wordt gebruikt.
• Het systeem heeft een nominaal vermogen van meer dan 290 kW.

Het gaat om het vermogen in kW en niet om de vloeroppervlakte. IPLO noemt een tabel die oppervlakte aan vermogen koppelt, maar noemt die alleen indicatief. Het werkelijke nominale vermogen beslist. Over de grens zelf zijn de bronnen niet helemaal eens: RVO en de IPLO-pagina over de verplichting schrijven "meer dan 290 kW", een IPLO-overzichtspagina schrijft "290 kW of meer".

De regels staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving, artikelen 3.145 en 3.146 (RVO). Voor nieuwbouw gelden hogere klassen: volgens IPLO minimaal klasse B voor de installatiefuncties en klasse A voor energieanalyse bij een vergunning na 29 mei 2026. Deze tekst gaat over bestaande gebouwen. De GACS verplichting kent dus meer dan een grens: ook de vraag of een gebouw nieuw of bestaand is, telt mee.

Eigenaar of huurder: wie is verantwoordelijk?

De GACS verplichting ligt bij de eigenaar van het gebouw. RVO schrijft dat de toezichthouder eerst de eigenaar benadert. Bij een verhuurd gebouw kan de toezichthouder het huurcontract bekijken en nagaan van wie de klimaatinstallatie is.

Heeft een gebouw meerdere eigenaren, dan telt een gedeelde installatie zonder fysieke scheiding van de opwekking als één systeem. Installaties van aparte eigenaren beoordeelt IPLO per installatie. Ze worden niet opgeteld.

Hoe telt u het vermogen op?

U telt het nominale vermogen op van alle systemen die verwarmen of koelen in ruimten waar mensen verblijven. Volgens IPLO worden verwarmen en koelen niet bij elkaar opgeteld. Komt een van de twee boven 290 kW uit, dan valt het hele verwarmings- en koelsysteem onder de plicht. Parallelle systemen in een volgorderegeling tellen samen als één installatie. Verwarmt een airco ook, dan wordt dat verwarmingsvermogen bij het hoofdverwarmingssysteem opgeteld.

Ruimten waar niemand of bijna niemand komt tellen niet mee. Hetzelfde geldt voor ruimten die onder 15 °C blijven of alleen vorstvrij worden gehouden (RVO). Bij warmtepompen gaat het om het nominale vermogen volgens EN 14511-4. Dat staat meestal op het typeplaatje. Op de pagina over de GACS-checker kunt u de kW-check voor uw gebouw doen.

Welke functies moet een GACS hebben?

Volgens RVO moet het systeem het energiegebruik continu kunnen meten, vastleggen en analyseren en het verbruik kunnen bijsturen. Het moet de efficiëntie kunnen toetsen en verlies kunnen opsporen. Ook moet het met aangesloten bouwsystemen en andere apparaten kunnen communiceren. IPLO voegt het monitoren van de binnenluchtkwaliteit toe: temperatuur, luchtkwaliteit, daglicht en geluidswering. De RVO-pagina noemt dat niet. Het ministerie van Volkshuisvesting schrijft dat de eisen sinds 29 mei 2026 meer binnenklimaat en automatische verlichtingsregeling omvatten.

De norm NEN-EN-ISO 52120-1 deelt functies in de klassen A tot en met D in. Bestaande gebouwen hebben bij de meeste functies minimaal klasse C nodig. De functie energieanalyse moet minimaal klasse B halen. Voor zonwering geldt een uitzondering als die niet automatisch bedienbaar is, en voor ventilatie volstaat tijdsturing van de centrale unit als er geen luchtkleppen per ruimte zijn. Functies die om veiligheid of gezondheid continu beschikbaar moeten zijn, zoals in operatiekamers en laboratoria, hoeven klasse C niet te halen.

Wat gebeurt er als u niets doet?

De gemeente is het bevoegd gezag en kan het toezicht aan een omgevingsdienst overlaten. Als sancties noemt IPLO een last onder dwangsom, een last onder bestuursdwang en een bestuurlijke boete. De RVO-pagina noemt geen bedragen. Voldoet uw systeem nog niet helemaal, dan moet u volgens RVO een verbeterplan opstellen. Een inspecteur kan het rapport over uw naleving met u doornemen.

Wilt u stap voor stap nagaan wat u moet doen, gebruik dan onze GACS checklist. Nomestic helpt bij naleving met monitoring van het binnenklimaat per ruimte, analyse en volledig automatische ventilatieregeling, met of zonder gebouwbeheersysteem en zonder de HVAC te vervangen. Of u daarmee alle functies dekt, hangt af van uw gebouw. Meer staat op de pagina over gebouwautomatisering met ClimateIQ.