Regelgeving

Wat is GACS? Uitleg voor gebouweigenaren

Wat is GACS, wat doet het systeem en voor welke gebouwen geldt het? Uitleg over de grenzen van 290 kW en 70 kW, de data en wie toezicht houdt.

Mayank Shah

Drie lagen onder elkaar: sensoren, regeling, ventilatie en verwarming, verbonden door pijlen

Wat is GACS? Het is een gebouwautomatiserings- en controlesysteem. IPLO omschrijft het als een geavanceerd gebouwbeheersysteem dat de klimaat- en energie-installaties in een gebouw automatisch uitleest en bestuurt. Volgens RVO moeten eigenaren van bestaande utiliteitsgebouwen met een verwarmings- of airconditioningsysteem van meer dan 290 kW er sinds 1 januari 2026 een hebben.

Wat is GACS precies?

GACS is een verzamelnaam voor de functies waarmee een gebouw zijn eigen energiegebruik en installaties bewaakt en bijstuurt. Het gaat om functies, niet om een merk of een type systeem. IPLO schrijft dat de verplichting gaat over het aanwezig zijn van deze functies en niet over hoe u ze in de praktijk gebruikt.

Een bestaand gebouwbeheersysteem kan daarom een GACS zijn, maar dat hoeft niet. Het hangt af van wat het systeem kan. RVO beoordeelt dat met de norm NEN-EN-ISO 52120-1, die functies in de klassen A tot en met D indeelt.

Wat doet een GACS?

Volgens RVO moet een GACS vier dingen kunnen:

Het energiegebruik continu meten, vastleggen en analyseren, en het verbruik kunnen bijsturen.
De energie-efficiëntie toetsen, verlies aan efficiëntie opsporen en de beheerder wijzen op verbeteringen.
Communiceren met aangesloten technische bouwsystemen en andere apparaten.
Samenwerken met systemen die het energiegebruik veranderen, zoals opslag, zonnepanelen en laadpunten.

IPLO noemt daarnaast het monitoren van de binnenluchtkwaliteit: temperatuur, luchtkwaliteit, daglicht en geluidswering. De RVO-pagina over GACS noemt het binnenklimaat niet in haar lijst. Het ministerie van Volkshuisvesting schrijft dat de eisen sinds 29 mei 2026 strenger en specifieker zijn, met monitoring en regeling van het binnenklimaat, zoals temperatuur en ventilatie. Lees voor uw gebouw dus de actuele tekst na.

Voor welke gebouwen geldt een GACS?

Wie zich afvraagt wat is GACS voor zijn eigen pand, begint bij het vermogen in kW en bij het gebruik van het gebouw.

Een GACS is verplicht voor utiliteitsgebouwen, dus gebouwen zonder woonfunctie, die voor mensen worden verwarmd of gekoeld. De grens is het nominale vermogen van het systeem. RVO en IPLO noemen "meer dan 290 kW". Een andere IPLO-overzichtspagina schrijft "290 kW of meer". Zit u precies op 290 kW, vraag het dan na bij uw gemeente.

290 kWMeer dan 290 kW nominaal vermogen aan verwarming of airconditioning: dan moet de eigenaar van een bestaand utiliteitsgebouw sinds 1 januari 2026 een GACS hebben (RVO). Vanaf 1 januari 2030 geldt dit voor meer dan 70 kW.

1 januari 2026Bestaande utiliteitsgebouwen met meer dan 290 kW (RVO).

29 mei 2026Strengere en specifiekere eisen voor grote utiliteitsgebouwen. Voor nieuwbouw met een vergunning na deze datum gelden hogere klassen (IPLO, ministerie van Volkshuisvesting).

1 januari 2030De grens zakt naar meer dan 70 kW (RVO, business.gov.nl).

Gebouwen met een woonfunctie vallen er niet onder. IPLO schrijft dat dit ook geldt voor gebouwen die voor een deel uit woningen bestaan, al kijkt het ministerie naar een mogelijke wijziging. Wat telt is het vermogen in kW. De vloeroppervlakte alleen zegt niets. IPLO noemt een tabel die oppervlakte aan vermogen koppelt, maar die is alleen indicatief. Het werkelijke nominale vermogen beslist.

Wat is GACS naast een EBS?

Een EBS is een energieregistratie- en bewakingssysteem. RVO noemt het bij maatregel GA1 van de Erkende Maatregelenlijst. Het slaat gas- en warmtegebruik per uur op en elektriciteit per kwartier. Volgens RVO vervangt een EBS geen GACS, maar een GACS kan de technische functies van een EBS overnemen. Een GACS is dus een breder systeem dat meer doet dan registreren.

Wie moet het regelen en wie controleert het?

De plicht ligt bij de eigenaar van het gebouw, niet bij de huurder. RVO schrijft dat de toezichthouder eerst de eigenaar benadert. De gemeente is het bevoegd gezag en kan het toezicht aan een omgevingsdienst overlaten. De plicht staat in het Besluit bouwwerken leefomgeving, artikelen 3.145 en 3.146.

Voldoet uw systeem nog niet volledig, dan moet u volgens RVO een verbeterplan opstellen. Als sancties noemt IPLO een last onder dwangsom, een last onder bestuursdwang en een bestuurlijke boete.

Waar controleert u uw eigen vermogen?

Tel het nominale vermogen op van de systemen die ruimten verwarmen of koelen waar mensen verblijven. IPLO telt verwarming en koeling niet bij elkaar op. Komt een van de twee boven de grens uit, dan valt het hele systeem eronder. Bij warmtepompen gaat het om het nominale vermogen volgens EN 14511-4, meestal te vinden op het typeplaatje.

De GACS-checker helpt bij de kW-check van uw gebouw. Wilt u eerst weten of een bestaand systeem aan de eisen voldoet, dan helpt de RVO-checklist technische eisen GACS. Meer over de plicht zelf leest u in ons artikel over de GACS verplichting.

Nomestic helpt bij naleving met monitoring van het binnenklimaat per ruimte, analyse en volledig automatische ventilatieregeling, met of zonder gebouwbeheersysteem en zonder de HVAC te vervangen. Of uw gehele set systemen alle GACS-functies dekt, hangt af van uw gebouw. Meer staat op de pagina over gebouwautomatisering met ClimateIQ.