CO2-gestuurde ventilatie: werking en kosten

CO2 gestuurde ventilatie past de hoeveelheid verse lucht aan op het aantal mensen in een ruimte. Een CO2 sensor meet het CO2-gehalte van de lucht. Stijgt dat gehalte, dan gaat de ventilatie hoger. Daalt het, dan gaat de ventilatie lager. In een volle ruimte komt zo meer verse lucht binnen en in een lege ruimte minder.

Hoe werkt CO2 gestuurde ventilatie?

Mensen ademen CO2 uit. Zijn mensen de belangrijkste bron van CO2 in een ruimte, dan zegt het CO2-gehalte iets over de hoeveelheid verse lucht per persoon. Een CO2 sensor meet dat gehalte in de ruimte of in de afvoerlucht. De regeling vergelijkt de meting met een streefwaarde. Daarna past ze de ventilator of de luchtkleppen aan. Vakmensen spreken ook van vraaggestuurde ventilatie.

Het Amerikaanse ministerie van Energie schrijft in de Federal Technology Alert DOE/EE-0293 dat deze techniek alleen past als de luchtaanvoer automatisch te regelen is. CO2 uit menselijke ademhaling moet bovendien de belangrijkste verontreiniging in de ruimte zijn. Industriële ruimten en laboratoria noemt het document ongeschikt.

Welke CO2-waarden worden gebruikt?

Een wettelijke CO2-grens voor kantoren is niet gevonden. De IPLO-pagina over ventilatie bij nieuwbouw onder het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), de opvolger van het Bouwbesluit, noemt geen CO2-grenswaarde. Zij noemt een minimale ventilatiecapaciteit per persoon: 6,5 liter per seconde voor een kantoor en 8,5 liter per seconde voor onderwijs.

Voor scholen is er wel een richtlijn. Het Programma van Eisen Frisse Scholen 2025 van RVO geeft voor leslokalen een maximum in de ademzone tijdens gebruikstijd. Dat is 1.200 ppm voor klasse C, 950 ppm voor klasse B en 800 ppm voor klasse A. Het zijn absolute waarden en ze moeten in minimaal 95% van de gebruikstijd gehaald worden. Het programma is een programma van eisen en geen wet.

Het Bbl stelt voor een andere functie eisen aan de CO2 meter. In elk klaslokaal van een school moet een CO2 meter hangen met drie signaalniveaus: onder 1.001 ppm, van 1.001 tot 1.400 ppm en boven 1.400 ppm. Die meter toont de waarde. Hij stuurt de ventilatie niet.

De Europese norm EN 16798-1 noemt CO2-waarden boven het buitenniveau. Volgens een samenvatting van Atze Boerstra in REHVA Journal 4/2019 zijn dat voor kantoren met een landschapsindeling en voor klaslokalen 550 ppm (categorie I), 800 ppm (categorie II) en 1.350 ppm (categorie III). Gaat u uit van 400 ppm buiten, de aanname in het Programma van Eisen Frisse Scholen, dan komt 800 ppm boven buiten neer op 1.200 ppm in absolute waarde. De norm is betaald. Controleer daarom de uitgave en het nationale bijvoegsel dat voor uw project geldt.

Waar bespaart CO2 gestuurde ventilatie energie?

De besparing zit in lucht die u niet hoeft te verwarmen of te koelen. Is een ruimte half leeg, dan kan de luchtstroom omlaag. Volgens het Amerikaanse document is het potentieel het grootst in gebouwen waar de bezetting over de dag wisselt. Het noemt grote kantoren, vergaderruimten, collegezalen en bioscopen. De besparing op verwarming is volgens hetzelfde document meestal groter dan die op koeling.

Bij een ruimte met een vast gebruikspatroon is een eenvoudiger regeling soms genoeg. Het document zegt dat tijdgestuurde ventilatie bij basis- en middelbare scholen met voorspelbare bezetting voordeliger kan zijn.

RVO noemt CO2-sturing als alternatief bij maatregel GD1 van de Erkende Maatregelenlijst. GD1 is een klokregeling die de mechanische ventilatie buiten werktijd uitzet. Volgens RVO bespaart CO2 gestuurde ventilatie meer dan die klokregeling, maar de investering is hoger. De klok volgt de agenda, CO2-sturing volgt het werkelijke gebruik.

Wat heeft u nodig voor CO2 gestuurde ventilatie?

• Een ventilatiesysteem met regelbare luchtstroom. RVO schrijft bij GD1 dat CO2-sturing werkt op mechanische toe- en afvoer en de ventilatie per zone regelt op basis van CO2-metingen. Een unit met vast toerental en vaste klep heeft niets om te sturen.
• CO2 sensoren die goed meten. Voor de CO2 meter in een klaslokaal vraagt het Bbl automatische zelfkalibratie, een meetbereik van minimaal 300 tot 5.000 ppm en een nauwkeurigheid binnen 10% van de meting tussen 300 en 1.000 ppm. Dat is een eis voor scholen. Het laat wel zien wat een betrouwbare sensor moet kunnen.
• Een goede plek voor de sensor. Het Programma van Eisen Frisse Scholen meet de CO2-concentratie in de ademzone.
• Een regelaar die de meting omzet in een luchtstroom. Waar een gebouwbeheersysteem aanwezig is, vraagt het Programma van Eisen Frisse Scholen voor klasse C en B dat het CO2 gestuurde systeem daarop is aangesloten.

Wat bepaalt de kosten van CO2 gestuurde ventilatie?

Een prijs die voor elk gebouw geldt bestaat niet. Wij noemen daarom geen bedrag, want er is geen bron met een bedrag voor uw situatie. De kosten hangen af van deze zaken:

• Het aantal ruimten of zones met een eigen regeling.
• Of de ventilatie-units hun luchtstroom al kunnen aanpassen of eerst aangepast moeten worden.
• Het aantal CO2 sensoren en de montage ervan.
• De koppeling met een bestaand gebouwbeheersysteem, of een eigen regelaar als dat ontbreekt.
• Het inregelen, testen en later het onderhoud en de controle van de sensoren.

Vraag een offerte op basis van een opname van de ruimten en de installatie. Vergelijk die met uw energiegebruik, zodat u de terugverdientijd zelf kunt uitrekenen.

Waar begint u met CO2 gestuurde ventilatie?

Begin met meten. Een CO2 meter laat zien hoe CO2 in uw ruimten door de dag verloopt. Zo ziet u welke ruimten te weinig lucht krijgen en welke te veel. Meer over meten leest u in ons artikel over luchtkwaliteit meten, en over ventilatie op kantoor in het artikel over ventilatie in een kantoor.

Nomestic helpt met monitoring van het binnenklimaat per ruimte en met volledig automatische ventilatieregeling, met of zonder gebouwbeheersysteem en zonder de HVAC te vervangen. Meer staat op de pagina over gebouwautomatisering met ClimateIQ.